تبلیغات
نارسیب

نارسیب
هنر معرق مشبک 
قالب وبلاگ
نویسندگان
خاتم هنر آراستن سطح اشیای چوبی به‌ صورتی شبیه موزائیك با طرح و نقش هندسی است. این نوع پوشش تزئینی سطوح از تركیب و نشاندن چند ضعلی‌های منظم هندسی بر بستری از چوب به‌دست می‌آید.
زمان آغاز این هنر به‌ طور دقیق مشخص نیست و چه مكان و منطقه‌ای خاستگاه اولیه آن بوده به‌طور دقیق مشخص نشده است. قدمت خاتم‌سازی در شیراز به حدود یك هزار سال قبل می‌رسد كه منبر مسجد جامع عتیق شیراز از خاتم بوده است. هنر خاتم‌سازی نیز مثل سایر رشته‌های صنایع دستی در دوره صفویه رونق و رواج داشته است و دردوره قاجاریه به ‌علت عدم توجه به این هنر از درجه اعتبار و اهمیت افتاد و در سده‌های گذشته هنرمندان خاتم‌ساز شیرازی صندوقچه‌های خاتم بسیار نفیسی برای مرقد مطهر امامان در عراق را ساخته‌اند و در اوایل دوره پهلوی اول خاتم‌كاری كاخ مرمر توسط هنرمندان چیره‌دست شیرازی انجام شده است.

كیفیت و اصالت خاتم شیراز 
زبانزد خاص و عام بوده و خاتم‌های اصیل ساخته شده در شیراز دارای عمر بیشتری نسبت به مشابه آن در دیگر شهرها است. این ویژگی‌ها كه خاتم شیراز را به نسبت دیگر شهرها امتیاز داده است تفاوت در انجام مراحل كار و موادی است كه استفاده می‌شود. افزودن ورقه‌ای نازك از چوبی نرم و انعطاف‌پذیر آستر مانند چوب تبریزی به پشت برگه‌های خاتم به ‌اصطلاح خاتم آستردار، استفاده از چسب مرغوب (چسب سریشم) در تمام مراحل خاتم‌سازی و خاتم‌چسبانی، صاف بودن سطح كار و خالی نبودن هیچ جای خاتم، یكنواخت بودن رنگ و مصالح به‌كار رفته در ساخت خاتم، عدم تغییر در رنگ و شكل، مشخص نبودن ترمیم‌كاری‌ها و بتونه‌كاری‌ها در سطح كار، قرینه بودن تمام گل‌ها و اشكال در سطح كار و زوایا و اضلاع، دقیق و مهندسی بودن اساس و ساختمان طرح، استفاده از لایه و ورقه مسی بین گل‌های خاتم برای استحكام و پایداری بیشتر به‌ ویژه به‌دور شش ضلعی‌ها از جمله ویژگی‌های خاتم شیراز است. هم‌اكنون هنر خاتم‌سازی در شهرهای اصفهان و تهران نیز رایج است. در هنر خاتم‌سازی از مواد گوناگونی از قبیل عاج، استخوان، برنج و گاهی طلا و نقره استفاده می‌شود.




ابتدا چوب، استخوان یا فلز را به‌صورت منشورهای مثلث‌القاعده می‌برند و آنها را به‌نحوی كنار هم قرار می‌دهند كه برش عرضی آنها اشكال هندسی منظمی را به‌وجود آورد، زیرا شكل عمومی بیشتر خاتم‌ها را نقوش هندسی تشكیل می‌دهد و سپس این برش‌ها را با نظم و دقتی خاص در كنار هم به وسیله چسب یا سریشم روی ورقه نازكی از چوب می‌چسبانند و در نهایت ورقه را بر اشیاء گوناگونی مانند میز، صندلی، جعبه، قاب و... می‌نشانند. اخیرا خاتم‌های خطی نیز ساخته می‌شود كه در آن كلماتی مانند اسما متبركه به ‌عنوان نقش ظاهر می‌شوند. در خاتم‌های نفیس قسمت‌های فلزی از طلا و یا نقره تشكیل می‌شود و به‌ جای استخوان در ساخت آنها از عاج استفاده می‌شود. مرغبوترین خاتم به پره وارو و سیم‌دار مشهور است. چوب‌های فوفل، آبنوس، عناب، شاه چوب، آزاد، بقم، نارنج و چوب شمشاد و فلزهای مفتول طلایی یا نقره‌ای، مس، برنج، آلمینیوم استخوان‌های ساق پا و دست شتر و اسب، عاج فیل و استخوان مصنوعی از جمله موادی هستند كه درخاتم‌سازی استفاده می‌شوند. رنگ‌ها در خاتم عنصری بسیار مهم هستند و در تهیه رنگ سبز از تركیب نشادر، براده مس و سركه استفاده می‌شود.
استخوان‌های بریده شده را در ظرف حاوی محلول رنگی می‌ریزند و مدت شش ماه در معرض نور خورشید قرار می‌دهند. امروزه به ‌جای استخوان شتر اغلب از چوب نارنج و برای رنگ كردن آن از رنگ سبز ویژه رنگرزی پشم استفاده می‌كنند. سطح خاتم به‌منظور براق شدن و حفاظت در برابر طوبت، گرما و سرما روغن‌كاری می‌شود كه در گذشته بیشتر از روغن‌جلا یا سندروس (شیره درخت كاج) استفاده می‌شده است اما بعدها از روغن هاویلوكس و امروز نیز از پلی‌استر استفاده می‌شود.



گل‌های به‌كار رفته در خاتم نیز تنوع بسیاری دارد به ‌طوری‌ كه خاتم‌ها از نظر تنوع نقوش به پره وارو، پره‌ای، نه گلی لایه‌دار، شش ولوز، بته‌جقه‌ای، خیابانی، طاقی، قمی، جناقی دوررنگ و از نظر حاشیه به شش گلی، جویی، بازو‌بندی، طوره‌دار، شمسه‌دار و تخمه‌دار تقسیم‌بندی می‌شوند. معاونت هنرهای سنتی و صنایع دستی فارس در راستای حمایت و حفظ و احیای رشته‌های صنایع دستی و همچنین خاتم اقدام به تجهیز كردن كارگاه‌ها برای تولید بیشتر، راه‌اندازی كارگاه‌های خاتم‌سازی و اعزام صنعتگران به نمایشگاه‌های برون‌مرزی، ملی و استانی، صدور مجوز و ارائه تسهیلات به متقاضیان، در اختیار گذاشتن اماكن تاریخی برای تولید صنایع دستی و آموزش متقاضیان رشته خاتم در شیراز و سایر شهرستان‌ها كرده است.

[ دوشنبه 12 فروردین 1392 ] [ 04:20 ب.ظ ] [ نارسیب ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

آنجا که طبیعت توقف می کند هنر آغاز می شود
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :